Kazimir Malevich

Kazimir Malevich (1878-1935) studeerde enkele jaren aan de kunstschool in Kiev en van 1904 tot 1910 aan de kunstacademie van Moskou. Aanvankelijk combineerde hij elementen van Russische volkskunst, symbolisme, impressionisme en fauvisme in zijn werk. Via de Russische avant-gardekunstenaars die in Parijs hadden gewerkt, maakte hij kennis met deze Franse stromingen en later ook met het kubisme, dat in Rusland veel invloed had. Malevich ontleedde zijn onderwerpen in die jaren in geometrische vormen, met een machineachtige uitstraling, vergelijkbaar met het werk van Fernand Léger. Daarna liet hij zich een tijdje inspireren door de kubistische schilderijen en collages van Picasso en Braque.

Vanaf ongeveer 1915 maakte Malevich echter een totaal ander type kunst, dat hij zelf ‘suprematisme’ doopte, van het Latijnse supremus (voortreffelijk). Daarbij wees hij alle sensualiteit en natuurlijke weergave af. Met uitsluitend abstracte, geometrische patronen probeerde hij ‘de zuivere ervaring’ te bereiken. Het beroemde Zwarte vierkant was daarvan het ultieme resultaat: de maximale abstractie, het eindpunt én het nieuwe begin van de schilderkunst. Op de Laatste futuristische tentoonstelling ‘0.10’ lokte dit radicale schilderij, opgehangen op een plek waar normaal de iconen hingen, hevige protesten uit.

In de daarop volgende jaren ontwikkelde Malevich uiteindelijk een heel ‘suprematistisch systeem’ van eenvoudige geometrische objecten op een witte ondergrond, gevolgd door combinaties van vormen en nog later door wit-op-witcomposities. Na de Revolutie van 1917 raakte Malevich betrokken bij het Volkscommissariaat voor Verlichting (Narkompros). Vanaf 1919 gaf hij les aan de kunstschool in Vitebsk en vervolgens aan de kunstacademies in Petrograd (St.-Petersburg), Moskou en Kiev. In 1927 reisde hij naar Polen en Duitsland voor een overzichtstentoonstelling die hem internationale erkenning zou brengen. Intussen veranderde na 1928 de officiële kunstpolitiek in de Sovjet-Unie, toen het stalinistische regime de abstractie afkeurde en het werk van Malevich en anderen als ‘decadent’ bestempelde. De kunstenaar kon niet meer in zijn eigen stijl blijven werken en exposeren en keerde noodgedwongen terug naar min of meer figuratieve schilderijen van het boerenleven, opgebouwd uit elementaire vormen. Rond 1933 maakte hij uitgebalanceerde portretten van onder andere hemzelf en zijn vrouw, geïnspireerd op portretten uit de renaissance.

The Last Futurist Exhibition of Paintings ‘0.10’. 1915. Petrograd. Photograph