De verbouwing van de Hermitage Amsterdam

Bouw Amstelhof

Gebouw Amstelhof is getransformeerd tot Hermitage Amsterdam. De verbouwing van het voormalige verpleeghuis tot tentoonstellingsgebouw begon op 8 mei 2007 en heeft in totaal 96 weken geduurd. Dan wordt er nog een paar maanden afgebouwd en getest, zodat Hermitage Amsterdam (fase 2) op zaterdag 20 juni a.s. kan openen. De renovatiekosten zullen uiteindelijk zo’n 40 miljoen euro bedragen.

Hans van Heeswijk maakte het gebouwontwerp. De inrichting van de publieksruimtes en de eerste tentoonstelling is ontworpen door Merkx+Girod, tuin en terrein door Michael van Gessel, de gevelbelettering en huisstijl door Artgrafica, en de bewegwijzering door Reynoud Homan. De uitvoering gebeurde in nevenaanneming. Bouwbedrijf De Nijs coördineerde als bouwkundig aannemer alle werkzaamheden. De installatietechnische uitvoering was in handen van Kuijpers Installaties Utrecht, ULC Elektra en Robert Bosch.

Naast twee grote tentoonstellingszalen behoren ook 48 kabinetten tot het expositiegebied. De Hermitage Amsterdam heeft een groot restaurant, met een terras in de oostelijke tuin, een auditorium, twee lezingenzalen, een kerkzaal, een studiecentrum en twee museumwinkels.

De renovatie van het carrévormige gebouw vond gefaseerd en per vleugel plaats. De eerste tentoonstellingszaal kreeg op 19 maart 2008 zijn uiteindelijke hoogte en vorm door de verwijdering van twee vloeren en het dak. Het hoogste punt was bereikt, het moment voor de Hermitage om pannenbier te schenken.

De sloper was tot en met de bouwvak van 2008 in Amstelhof bezig en eindigde met de Tuinvleugel. Daar werden alle vloeren eruit gehaald. Alleen de gevels, het dak en de begane-grondvloer bleven staan, ondersteund door een tijdelijke constructie. In de nieuwe vloeren zijn zoveel mogelijk leidingen en kabels opgenomen. Zo bereiken de entreefoyer en het restaurant een maximale vrije hoogte.

Hermitage voor Kinderen

Gebouw Neerlandia, grenzend aan Amstelhof, deed vanaf 28 februari 2004 dienst als Hermitage Amsterdam fase 1. Op 19 januari 2009 sloot die definitief. Het interieur van deze ‘vijfde vleugel’ van Amstelhof zal in zo’n twaalf weken tijd aangepakt worden en dan Hermitage voor Kinderen zijn. Het ontwerp is van Merkx+Girod. De kosten voor deze aanpak vallen binnen de totale bouwsom van 40 miljoen euro. Realisatie vindt plaats door hetzelfde team van aannemers als voor Amstelhof.

De Hermitage voor Kinderen herbergt vijf ateliers, een Kinderkantine en een Kinder Cadeau Shop.

Gebouwhistorie

Het classicistische gebouw werd in 1681 gebouwd als Diaconie Oude Vrouwenhuis, vermoedelijk onder leiding van stadstimmerman Hans van Petersom. Het gebouw had met zijn breedte van 102 meter op moment van voltooiing de langste gevel van Amsterdam. Om het gebouw voldoende gezicht naar de stad te geven, besloot de burgemeester dat er een hoofdingang aan de Amstel moest komen. Deze deur met een bordes en dubbele trap heeft echter nog nooit als entree dienst gedaan.

Het pand heeft vele renovaties en verbouwingen achter de rug. De laatste grote renovatie vond plaats in de jaren zeventig van de twintigste eeuw. Toen is de oostelijke vleugel volledig opnieuw opgetrokken. In de overige vleugels is een betonnen constructie gebouwd. De oude houten vloeren en balken zijn in het zicht gelaten, maar verloren toen hun dragende functie. Het pand toont zijn monumentale waarde voornamelijk in de classicistische gevels.

Van de oorspronkelijk drie binnenplaatsen is alleen de grote tuin in het midden nog aanwezig. De andere twee smalle binnenhoven, in de zijvleugels, zijn tijdens de verschillende bouwfasen steeds verder dichtgebouwd. Uiteindelijk bevonden zich hier drie verdiepingen met sanitaire functies onder een plat dak.

Amstelhof voldeed na 1990 als verpleeghuis niet meer aan de eisen. De leiding besloot daarom dat het niet meer aangepast zou worden, en ter vervanging elders een nieuw complex zou laten bouwen. Het leidde ertoe dat de gemeente het pand aankocht in 1999. In 2007 werd Amstelhof in erfpacht uitgegeven aan Stichting Hermitage aan de Amstel. De laatste bewoners verhuisden in april 2007.

Constructie

De constructie van het gebouw moest voor de nieuwe indeling aangepast worden. Ter versterking van de oude gemetselde fundering met houten palen zijn 325 nieuwe palen in de grond geschroefd, naast de 1064 palen die in de jaren zeventig al waren toegevoegd. De dichtgebouwde smalle binnenhoven zijn grotendeels opengebroken en bieden plaats aan twee tentoonstellingszalen met een glazen kap. Om de vermindering van de draagkracht door het tijdelijke gemis van vloeren en scheidingswanden op te vangen, is er 1200 meter lijmwapening op de vloeren geplakt en 340.000 kilo aan stalen balken en kolommen in het gebouw gekomen.

Klimaatregeling

Voor tentoonstellingen is een constant en nauwkeurig regelbaar klimaat nodig. Hiertoe is een uitgebreide klimaatinstallatie gemaakt. Basis zijn twee warmtepompen in combinatie met warmte- en koudeopslag en een luchtbehandelingsysteem.

De warmte- en koudeopslag bestaat uit twee bronnen, een warme en een koude. Elke bron is een door kleilagen afgeschermde hoeveelheid grondwater. Samen vormen de bronnen een zogenaamde thermische balans. Warmte of kou wordt zijn bron onttrokken en in het tegengestelde seizoen weer in de grond teruggestopt. Het water in de bron en het water in de gebouwinstallatie blijven dan ook gescheiden van elkaar.

De koude bron zit aan de Nieuwe Herengracht en is 175 meter diep. De warme bron bevindt zich in de oostelijke tuin nabij de Nieuwe Keizersgracht en gaat 145 meter de grond in.

De warmtepompen hebben verwarmingsvermogen van 1200 kW en kunnen ook koelen tot een vermogen van ongeveer 1000 kW. Het merendeel van de warmte en kou wordt in hoofdzaak als lucht door Amstelhof getransporteerd. Er zijn tien luchtbehandelingskasten geplaatst en vijf luchtafzuigkasten, die tezamen ongeveer 165.000 m3 lucht per uur kunnen verplaatsen. In de kantoren en publieke vertrekken zonder kunst zorgen radiatoren en vloerverwarming voor een aangename temperatuur. Om het museale klimaat in de expositieruimtes te scheiden van het minder stringente klimaat in bijvoorbeeld de entreefoyer zijn er luchtgordijnen aanwezig in de gangen, die het binnenstromen van ongeschikte lucht minimaliseren.

Gevelbeeld

De gevels van Amstelhof zijn ontdaan van de bruine laag lijnolie, die van het gebouw een donkere en massieve verschijning maakte. We hebben niet kunnen achterhalen sinds wanneer de gevels geolied waren en wat in het verleden de reden is geweest. In overleg met Bureau Monumentenzorg Amsterdam en de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten en onze eigen monumentenadviseurs is geconstateerd dat het na de reiniging ontstane uiterlijk als zeventiende-eeuws gebouwbeeld overtuigt. Onderzoek door TNO heeft aangetoond dat het niet schadelijk is om de gevels zonder olielaag te laten.

De vele kozijnen in de gereinigde gevels hebben een nieuwe kleur gekregen. Op de raamroeden is dit dodekop rood – overigens eerder een paarsbruine dan een rode kleur – en op het kozijnhout Bentheimer wit. Volgens de resultaten van kleurhistorisch onderzoek zijn dit passende kleuren voor zowel de schuiframen als de kruisvensters, elementen uit verschillende tijdsperioden.

Tijdspad bouw

• 1990. Amstelhof kan niet meer voldoen aan de eisen voor een verpleeghuis. Eigenaar Diaconie van de Nederlands Hervormde Gemeente besluit het gebouw te verkopen voor een relatief lage prijs onder de voorwaarde dat het een culturele bestemming krijgt.
• 1996. Ernst W. Veen, directeur van De Nieuwe Kerk, die met de Hermitage St.-Petersburg verschillende succesvolle tentoonstellingen heeft gemaakt, bezoekt Amstelhof met Michail Piotrovsky, directeur van de Hermitage. In het monumentale gebouw zien zij een goede locatie voor een Hermitage Amsterdam.
• 1998. Veen geeft opdracht voor een haalbaarheidsstudie, die aantoont dat er bestaansrecht is voor een Hermitage Amsterdam.
• 1999. De Diaconie verkoopt het complex aan de Gemeente Amsterdam.
• 2003. Neerlandia komt als eerste deel vrij en wordt naar ontwerp van Hubert-Jan Henket verbouwd tot Hermitage Amsterdam fase 1.
• 2004-2005. Hans van Heeswijk wordt geselecteerd als architect, Merkx+Girod als interieurarchitect en Michael van Gessel als tuinarchitect.
• April 2007. De laatste bewoners verhuizen uit Amstelhof.
• 9 mei 2007. De Gemeente Amsterdam en Stichting Hermitage aan de Amstel tekenen het erfpachtcontract.
• 14 mei 2007. Bouwbedrijf De Nijs, geselecteerd uit aanbesteding, start de verbouwing. Kort daarna starten ook de installateurs Kuijpers, ULC en Robert Bosch, elk gekozen na een aparte aanbesteding.
• 19 maart 2008. De Hermitage Amsterdam schenkt pannenbier ter ere van het bereiken van het hoogste punt in een van de twee grote tentoonstellingszalen.
• 16 augustus 2008. De laatste sloopwerkzaamheden zijn afgerond.
• 19 januari 2009. Neerlandia sluit als Hermitage Amsterdam fase 1 na tien tentoonstellingen, om te worden aangepast tot Hermitage voor Kinderen.
• 17 maart 2009. Amstelhof wordt na 96 weken bouwtijd opgeleverd.
• 20 juni 2009. De Hermitage Amsterdam opent voor publiek.

Feiten en cijfers

• 6800 m³ puin
• 600 m³ beton gestort
• 1500 m2 nieuwe vloer
• 4850 m² vloer eruit
• 325 nieuwe palen
• 246 km kabel ten behoeve van elektrotechnische installaties
• 340.000 kilo staal
• 60.000 kilo tijdelijke constructie voor stabiliteit tijdens sloopwerkzaamheden
• 165.000 m3 lucht kan per uur door het gebouw geblazen worden
• Koelvermogen warmtepomp 1000 kW
• Verwarmingsvermogen warmtepomp 1200 kW
• Elektrisch vermogen 2000 kVA
• Middenspanningsinstallatie 10 kV
• Klimaat in tentoonstellingszaal: 20ºC en 40 tot 55 (+/- 5)% RV (per expositie instelbaar).

• 360 stoelen in het auditorium
• 140 stoelen in de drie lezingenzalen
• 20 dinerstoelen in de Vriendenlounge
• 8 loungestoelen in de Vriendenlounge
• 16 stoelen in de kerkzaal
• 28 barkrukken in het café-restaurant
• 25 loungestoelen in het café-restaurant
• 81 stoelen in het café-restaurant
• 75 m bank in restaurant
• 16 kinderkrukjes in het studiecentrum
• 35 gastenstoelen in het studiecentrum
• 12 m² tribune in het studiecentrum
• heel veel bureau- en baliestoelen
• 4 rolstoelen
• 2 ontruimstoelen
• 1 directeursstoel

• 3 personenliften
• 1 goederenlift

• Maximum aantal werklieden per dag: 240.

Betrokkenen

Ontwerp

Opdrachtgever	Stichting Hermitage aan de Amstel
Architect	Hans van Heeswijk architecten
Interieurarchitect	Merkx+Girod Architecten
Tuin-/landschapsarchitect	Michael van Gessel
Lichtadvies	Hans Wolff & Partners BV Lichtontwerpers
Projectmanagement	Het Oosten Kristal BV
Constructeur	Van Rossum Raadgevende Ingenieurs Amsterdam bv
Installatie Advies	Deerns raadgevende ingenieurs bv
Bouwfysica	Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs B.V.
Adviezen WKO	Ingenieursbureau Oranjewoud Almere B.V.
Bouwkostenadvies	Basalt bouwadvies bv
Restauratieadvies	Vlaardingerbroek & Wevers MRAB, Theo Rouwhorst
Kleurhistorisch onderzoek	Bureau voor kleurhistorisch onderzoek Ruth Jongsma
Gevelonderzoek	TNO

Uitvoering

Aannemer	Bouwbedrijf M.J. de Nijs en Zonen BV
W-installaties	Kuijpers Installaties Utrecht B.V.
E-installaties	ULC Elektra b.v.
Beveiliging	Bosch Security Projects
Liften	Mitsubishi Elevator Europe
Hefplateau	Nijsten
Betoncentrale	Albeton B.V.
Hardglazen wanden	Alvista b.v.
Sloop- en milieuwerken	Arie Hollenberg sloop en milieuwerken B.V.
Brandwerende bekleding	Atlas ABC b.v.
Staalconstructie en dak-/vloerbeplating	Bakker Workum Konstruktiewerken B.V.
Gietijzeren hekwerk	Bennink & Ten Cate
Binnendeuren	Berkvens Deurenfabriek Nederland b.v.
Plafond- en wandsystemen	Bimmerman projectafbouw B.V.
Staalconstructie	Bouwburo Postma
Gevelstenen	BouwCenter Donkervoort B.V.
Daklicht constructie	Brakel Atmos B.V.
Parketvloeren	Conijn Parket B.V.
Beveiliging	Connect security B.V.
Dakdekker	Dakdekkersbedrijf Admiraal
Glas- en schilderwerken	de Boer Obdam B.V.
Combinatievloeren	de Hoop betonwaren B.V.
Heiwerkzaamheden	De Waalpaal B.V.
Lichtwering en zonwering	Delta Nederland B.V.
Epoxy vloer- en wandafwerking	Duracryl Flooring Systems b.v.
Bekistingsvloer	Fast bouwservice
Heiwerkzaamheden	Gebr. Van 't Hek
Hardglazen schuifdeuren	Geze Benelux BV
Brandschermen	GNS
Dakluiken	Gorter Luiken B.V.
Hang- en sluitwerk	Gunters en Meuser
Maatvoering	HB Adviesbureau
Prefab betonnen trappen en bordessen	Hoco Beton B.V.
Achterzetramen	Hurks
Betonvlechtwerk	Jong Broers Vlechtbedrijf B.V.
Prefab betonelementen	Klappe beton B.V.
Verduurzamen kapconstructie	Lierop Impregneerbedrijven B.V.
Lichtwering	Limelight B.V.
Lockers	Loggere Metaalwerken b.v.
Zinkwerken	Loodgietersbedrijf L.F. Stam en Zn B.V.
Storten betonvloeren en druklaag	Loos Betonvloeren Obdam B.V.
Stalen trappen en kozijnen	M.C. Kersten B.V.
Houten trappen	Mebu Trappen BV
Maatvoering	Mors v.o.f.
Hefplateau	Nijsten Logistic Solutions
Gevelreiniging	S.M.B. Wervelreiniging B.V.
Catering	Saphir Catering en Schoonmaak service
Garderobes en pantries	Smeulders Interieurgroep
Lijmwapening en voorspanwapening	Spanstaal B.V.
Wastafelmeubels en toiletmeubels	Stainless Products
Binnenkozijnen	TIFA de Nijs
Hoveniersbedrijf	Van der Tol B.V.
Natuursteen	Van Stokkum B.V. Natuursteen
Stucadoorswerk	Volendammer Afbouwbedrijf b.v.
Objectbeveiliging	ISIS
Gronddetectie	Ultra Vision
Data/ICT	Van den Berg, Zwammerdam
Bliksembeveiling	Van der Heide, Leeuwarden / Amsterdam
Luchtkanalen	VHS ventilatie
Loodgieterswerk	Installatiebedrijf P.Th. Vink & zonen B.V.
Regeltechnische bekabeling	V & M Elektrotechniek bv
Warmte- en koudebron	Haitjema
Brandmeldcentrale	Robert Bosch
Ontruiming	Taxameter Centrale
Armaturen	Erco, Philips, Van Doorn, Zumtobel, Waldmann, Iguizzini, Bega
Verdeelinrichtingen	General Electric (voorheen Odink & Koenderink)
Noodstroominstallatie (no-break)	Schneider Electric (voorheen UPS systems MGE)
Sturing zonwering	Somfy Nederland

Voor meer informatie:

HERMITAGE AMSTERDAM

Communicatie, Educatie & Marketing
Pom Verhoeff, Kim van Niftrik
Postbus 11675
1001 GR Amsterdam

T	020 530 87 55
E	pressoffice@hermitage.nl