Hermitage Amsterdam

Van Amstelhof naar Hermitage Amsterdam

Amstelhof niet meer van deze tijd

De zorg verandert sterk. De gemiddelde leeftijd van de bewoners neemt toe; als ze in het tehuis komen zijn ze gemiddeld ouder dan vroeger. Het aantal verpleegden schommelt rond de 350 personen. De eisen van de nieuwe tijd, de professionalisering van de gezondheidszorg en de bejaardenzorg, de financiering via AWBZ bepaalden het beeld van de laatste decennia. De vraag wat er met de Amstelhof en de verpleegden moet gebeuren, steekt steeds vaker de kop op.

Uiteindelijk is besloten dat Amstelhof niet meer kon worden verbouwd en aangepast. Verpleegden en medewerkers verhuisden naar nieuwbouwlocaties of naar andere zorgcentra van de koepelorganisatie Cordaan.

De verhuizing van de bewoners en het personeel was noodzakelijk. Toch ging het vertrek uiteraard met de nodige emoties gepaard. De bewoners moesten immers hun prachtige plek in het hart van Amsterdam verlaten. Maar er werd voor hen ook een enorme verbetering gerealiseerd in woon- en leefomstandigheden, passend bij de huidige tijd.

Museum in aanbouw: fase 1, gebouw Neerlandia

In 1888 bouwde de Diaconie vlakbij Amstelhof een instelling speciaal voor gehuwde bejaarden, gebouw Neerlandia. In 2004 werd dit de plek waar het avontuur met de Russische Hermitage begon. Na een korte maar ingrijpende verbouwing veranderde het pand in een museum. Het publiek kon hier kennismaken met kunst uit de verzamelingen van de Hermitage in Rusland.

Ook waren er een winkel en een restaurant. En op de zolder van het gebouw konden schoolklassen en jonge talenten aan het werk.

Deze eerste fase van de Hermitage Amsterdam kan gezien worden als een zeer succesvolle proef voor het echte werk: de Hermitage Amsterdam in het gebouw van de Amstelhof. Gebouw Neerlandia is nu geheel voor kinderen bestemd: Hermitage voor Kinderen.

Museum in aanbouw: fase 2, Amstelhof

Binnen twee jaar, tussen juni 2007 en juni 2009, vond een metamorfose plaats aan de Amstel: verpleeghuis Amstelhof veranderde in een hedendaags museum, in de Hermitage Amsterdam.

Verschillende architecten zijn verantwoordelijk voor de ingrijpende verbouwing: Hans van Heeswijk architecten voor het gebouw, Merkx+Girod Architecten voor het interieur en Michael van Gessel voor de tuin.

Het gebouw: Hans van Heeswijk architecten

De buitenzijde van het monument moest blijven zoals het was. Natuurlijk werd het schoongemaakt, geschilderd, opgeknapt.

De gevels hebben een iets lichtere tint dan voorheen. Nu ziet het gebouw er weer uit zoals bij de opening in 1683: een krachtig gebouw met sobere uitstraling.

Lichter

Maar van binnen is alles anders. In de loop der eeuwen was er enorm veel verbouwd in Amstelhof. Van het zeventiende-eeuwse monument was binnen weinig meer over. Daardoor kon de architect nu volledig zijn gang gaan. ‘Van binnen is het gebouw driemaal lichter en ruimtelijker dan je van buiten verwacht.’ Muren en plafonds zijn weggebroken, waardoor twee ruime tentoonstellingsvleugels ontstaan. De zalen worden omringd door kabinetten, gebaseerd op de kamerindeling van het voormalige verpleeghuis (zie chambrettes).

Steeds is één tentoonstellingsvleugel in gebruik terwijl in de andere vleugel de nieuwe tentoonstelling wordt voorbereid.

Ingang

Het publiek komt binnen via de Ossenpoort, de vroegere ingang voor leveranciers aan de Amstelzijde. Om een royale toegang te kunnen bieden, is de oude entree uitgediept. Eenmaal door de poort steken de bezoekers de binnenplaats over en betreden aan de overkant de entreefoyer van het museum. Dit is de centrale ontmoetingsruimte. Hier zijn ook het restaurant en een groot auditorium gevestigd.

Amstelvleugel

De vleugel aan de Amstel herinnert nog het meest aan de oorspronkelijke functie van het gebouw. In het midden ligt de kerkzaal, die weer in oude luister hersteld is. Deze ruimte wordt gebruikt bij ontvangsten, net als vroeger. Aan weerszijden op de hoeken bevinden zich de regentenkamers. De regentessenkamer wordt teruggebracht naar de situatie van rond 1930: hier kan de bezoeker ervaren hoe het er uitzag in de tijd dat de regentessen de scepter zwaaiden over het tehuis. De regentenkamer op de andere hoek is nu een hedendaagse Vriendenlounge.

Ruslandzaal en Amstelhofzaal

In de Amstelvleugel zijn twee permanente expositiezalen ingericht. Een van de ruimtes heeft de relaties tussen Nederland en Rusland als onderwerp. De andere zaal handelt over de geschiedenis van de zorg in Amsterdam, in het bijzonder over de ouderenzorg in Amstelhof.

Studiecentrum

In het studiecentrum vindt de bezoeker allerhande informatie over de geschiedenis van Rusland, de Rusisch-Nederlandse betrekkingen, de Hermitage in St.-Petersburg en de geschiedenis van Amstelhof.

Geurt Brinkgreve Bokaal voor Hermitage Amsterdam en architect Hans van Heeswijk

Stichting Hermitage aan de Amstel heeft op 11 december jongstleden de Geurt Brinkgreve Bokaal gekregen voor het beste initiatief op het gebied van renovatie of herontwikkeling in Amsterdam.

Architect Hans van Heeswijk transformeerde het voormalige zeventiende-eeuwse verzorgingshuis Amstelhof tot Hermitage Amsterdam, waarbij hij het bestaande gebouw met groot respect heeft behandeld en in haar waarde heeft gelaten.

De jury, onder voorzitterschap van Tjeerd Herrema, zegt over de Hermitage Amsterdam:
‘Vanwege het initiatief en het risico dat de opdrachtgever met dit project heeft genomen; de bescheidenheid en het respect waarmee de architect het gebouw heeft behandeld en gebruik heeft gemaakt van de bestaande kwaliteiten van het oorspronkelijke gebouw; de slimme technische ingrepen en de duurzame toevoegingen; de zorgvuldige wijze waarop de aannemer het gebouw tot in detail heeft gerenoveerd; en dat alles in een vruchtbare samenwerking met alle partijen, wat heeft geleid tot een gebouw dat in letterlijke zin aan de buurt en zelfs aan de gehele stad is teruggegeven, heeft de jury besloten de Geurt Brinkgreve Bokaal toe te kennen aan de Hermitage Amsterdam.’

Biografie Hans van Heeswijk

Hans van Heeswijk (1952) studeerde bouwkunde aan de Technische Universiteit Delft. Na zijn studie leerde hij het vak bij Aldo van Eyck in Amsterdam. Na vier jaar ervaring was hij in 1985 klaar om een eigen bureau te beginnen, ook in Amsterdam. Inmiddels heeft hij veel grote werken op zijn naam staan, waarbij ‘helderheid’ en ‘licht’ steeds een belangrijke rol spelen. Die woorden passen ook feilloos bij de Hermitage Amsterdam.

Het interieur: Merkx+Girod Architecten

Sober, strak en hedendaags wordt het interieur van de Hermitage Amsterdam. Met hier en daar ‘gouden eieren’: bijzondere elementen die de sfeer gaan bepalen.

Evelyne Merkx kijkt met haar team niet alleen naar het interieur, maar maakt eerst een analyse van het hele gebouw.

Daar begint ze mee, om vervolgens te bepalen hoe de binnenruimtes eruit moeten gaan zien. Vervolgens ontwerpt ze een soort museale inbouwpakketjes die in het gebouw geplaatst worden. In de verdikte wanden – strak, licht, soms met kijkgaten – zitten de constructies en installaties die nodig zijn in het museum. Maar in de wanden zitten op sommige plekken ook zitelementen, vitrines en de bewegwijzering. Door alles op deze manier te structureren ontstaat er een heel duidelijk beeld, eenvoudig en sober. Kortom: harmonie.

Biografie Merkx+Girod Architecten

In 1985 vestigde interieurarchitect Evelyne Merkx haar eigen ontwerpstudio. Sinds 1998 vormt ze samen met architect Patrice Girod een gemeenschappelijk bureau voor architectuur en interieurarchitectuur. Het bureau heeft al veel projecten op zijn naam staan, uiteenlopend van de inrichting van de Hema tot de uitbreiding van het gebouw van de Raad van State. Merkx+Girod Architecten bestaat uit zo’n dertig medewerkers en is gevestigd in Amsterdam.

De tuin: Landschapsarchitect Michael van Gessel

Ook de binnentuin heeft in het verleden diverse functies gehad. Zo was hij langdurig bleekveld voor de was.

Na de grondige restauratie in de jaren zeventig van de vorige eeuw kreeg tuinarchitect Mien Ruys de opdracht een nieuwe tuin te ontwerpen. Zij deelde de tuin praktisch en functioneel in, met grindtegels, spoorbielzen, zitelementen en natuurlijk veel groen.

Een museumtuin heeft uiteraard een heel andere functie. Van Gessel laat zich inspireren door de ruimte zelf. Veel van wat er was haalt hij eruit, maar de grote kastanjes die meer dan 200 jaar oud zijn laat hij staan. Die vormen nu het pronkstuk van de tuin. Ook komen er bloembollen in de lente en verder veel gras. Om het gazon ligt een natuurstenen rand die de bezoekers als bank kunnen gebruiken. Dwars door het veld loopt het pad, van de Ossenpoort naar de entreefoyer. ‘Een prachtige ruimte, midden in de stad, groen en sereen. De tuin vestigt de aandacht op het gebouw, op de ritmiek van het gebouw. De tuin wil niet tien dingen tegelijk zeggen, de tuin wil maar één ding zeggen. Daar houd ik van’, aldus Michael van Gessel.

Michael van Gessel

Van Gessel volgde zijn opleiding aan de Landbouwuniversiteit te Wageningen, waar hij tuin- en landschapsarchitectuur studeerde. Vervolgens werkte hij bij Bureau B + B. Vanaf 1997 is hij zelfstandig adviseur op het gebied van landschapsarchitectuur en stedenbouw. Zo is hij verantwoordelijk voor het ontwerp van de tuin rond museum Belvédère in Oranjewoud bij Heerenveen. Verder is hij onder meer supervisor van de renovatie van het Vondelpark en van de openbare ruimte op IJburg.